FARMASÖTİK KİMYA LİSANS EĞİTİMİ *

Prof.Dr.Rahmiye Ertan

Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi

Farmasötik Kimya Anabilim Dalı Öğr.Üyesi

Sayın Başkan, Değerli Konuklar,

Eğitim, insan yaşantısında hem mutluluğun, rahat yaşamın, hem de mutsuzluğun kaynağı olarak görülmelidir. İyi bir eğitim ve kültürün vicdani değer yargılarının da gelişmesini sağladığı ölçüde mutluluk ve huzur kaynağı olduğu, rahat bir yaşam getirdiği bir gerçektir. Aksi ise gücü elinde tutanlar için belki geçici bir rahatlık ama sonuçda huzursuz bir yaşam sağlar.

O halde: İyi bir eğitim nasıl planlanmalı?

Her konuda olduğu gibi çağımızda bu konuda da ancak bir ekip çalışması ve uygulaması ile sonuç alınabilir. Çünkü eğitimin sürekli bir olgu olduğunu ve “beşikten-mezara” kadar süreceğini biliyoruz.

Bireyin aile ortamında gözünü açması ile başlayan, ana okulu, ilk, orta eğitim ve üniversite ile, daha sonra da kişinin hayatı boyunca sürecek eğitimi, mesleğimiz açısından, üniversitedeki lisans düzeyini irdelemek üzere sınırlandırmak zorunda olduğumuzu biliyorum. Ancak eğitim bir bütün olunca, öncesi ve sonrası göz önüne alınarak irdelendiğinde daha sağlıklı bir sonuca varılacaktır. İşte burada “ekip” olabilme ve ekibin her kuruluşunun, biriminin ve bireylerinin görevleri, yetki ve sorumlulukları ve denetimi iyi belirlenmelidir.

Ülkemizde var olan belli potansiyelle giderek iyileşmesi gereken her konu gibi, eğitimin de her basamağındaki erozyon ancak böyle önlenebilir diye düşünüyorum. Sizlerle yüksek sesle düşünerek, “eczacılık lisans eğitimi, lisans üstü eğitimimiz için ideal midir?” konusunu ele alalım.

Önce şu sorunun cevabını vermeliyiz: Lisans eğitimi ile eczacıdan beklentilerimiz nedir?

Bir başka deyişle "eczacılık eğitimi alan bir bireyin toplumdaki işlevleri ne olmalıdır?". Gelişen teknoloji ve ulaşılan bilgi düzeyi çok uzak değil, bir 10-15 yıl eczacı tanımının bile yeniden ele alınmasını gerektirmektedir. Tabii  bu yeni tanıma uygun eğitimin planlanması, yasal düzenlemelerin yapılmasını da zorunlu hale getirmektedir.

Eğer temelde eczacı: raftan ilaç alıp paketleyen bir meslek icra etmeyecek;

• Reçetede yazılan ilaçların ne amaçla hangi tedaviyi sağlayacağını

• Nasıl kullanılırsa daha yararlı olacağını

• Nasıl kullanılırsa zararlı olabileceğini

• Doz atlarsa neler olabileceğini

• Doz aşılırsa neler olabileceğini

• Beklenen veya beklenmeyen yan etkilerin takibini

• Bilgisayarlı ortamda, hiç değilse kronik ve yaşlı hastaların takibi yönünden iletişim ve eğitimi tedavideki rolü ile birlikte yüklenecek ise,

eğitimin de buna göre planlanması gerekir.

Ayrıca henüz gelişmekte olan statüdeki ülkemizin her yerinde, üniversiter eğitim almış olan sağlık zincirinin önemli bir üyesi eczacının hijyenik kurallardan adab-I muaşeret kurallarına kadar eksik ve yanlışlığını gördüğü durumlarda, ülkemizin acil ihtiyacı olan demografik programlamada aldığı bilgi ve beceriyi topluma aktarabilmeli, ülke insanının gelişimine de katkı sağlayabilmelidir.

Akademik kariyer yapmak isteyenlerin lisansta aldıkları temel bilgiler üzerine çağdaş gelişimi takip edecek, yeni bilgiler üretecek tarzda donatılması gerekir. Bugünkü konumuza yani "farmasötik kimya lisansüstü eğitimi yönünden lisans eğitimimiz uygun mudur ?" a yeniden dönersek:

Bildiğiniz gibi eğitim bir bütün olarak ele alındığında, beklenen sonuca ulaşılabilir. Bir öncesi uygun ve yeterli değilse takip eden eğitimden beklenen sonuç alınamaz. İmkanlarımız dahilinde olduğuna göre lisans ve lisansüstü eğitimimizi irdeleyerek daha iyiye ulaşabilmek arzu ve gayretlerini saygı ile karşılıyorum ve güzel sonuçlara ulaşabilmeyi yürekten diliyorum.

Mevcut fakültelerimizden yedisine ait lisans ders programından yararlanarak, farmasötik kimyaya temel sağlayacak dersler için bir tablo düzenledik.  Fakültelerimize ait bilgi ve belgeleri ulaştıran meslektaşlarımıza teşekkürlerimizi sunuyoruz. Maalesef Atatürk Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nden bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır.

Bu tablo incelendiğinde, Avrupa Birliği'ne katılmayı hedefleyen ülkemizde mevcut programın hedefe daha iyi ulaşabilmesi için:

• İlaç etken maddelerinin hemen hemen tamamına yakın bölümü organik bileşiklerden oluştuğu gözönüne alınırsa yalnız Farmasötik Kimya için değil Eczacılık Meslek Bilimlerinden olan Farmasötik Teknoloji, Farmakoloji, Farmasötik Toksikoloji, Farmakognozi ve diğer bazı derslere de temel olacak Organik Kimyanın iki sömestr en fazla iki saat ile verilmesinin, yeterli bilgi düzeyi oluşturması beklenemez (Münster Eczacılık Fakültesi’nde bir sömestre 1saat/hafta programı ile sadece nomenklatür dersi verildiği düşünülürse). Hacettepe Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Anadolu Üniversitesi’nde bu eğitime ayrılan zamanın daha da az olduğu görülmektedir.

Organik Kimya teorik ders saatlerine hiç değilse yarısı kadar da egzersiz saati eklenebilirse öğrencilere daha iyi bilgi aktarılabilir kanısındayım.

• Genel Kimya ve Analitik Kimya dersleri de Hacettepe Üniversitesi’nde daha az sürede veriliyor görülmektedir.

• Biyolojik temel dersler ise anatomi ve fizyoloji Hacettepe Üniversitesi’nde biraz daha fazla saatte verilmekle birlikte tüm fakültelerde çok farklı olmayan bir program görülmektedir.

• Farmasötik Kimya teorik ve pratik derslerine gelince,  Marmara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi hariç tüm fakültelerimizde 5, 6, 7 ve 8. yarıyılda yer almaktadır. Teorik ders saatleri Ankara Üniversitesi ve Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakülteleri’nde diğer fakültelerimizden daha çok, Hacettepe Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi’nde ise en az olduğu görülmektedir.

• Ders saatlerinin farklılığına rağmen hemen hemen tüm fakültelerde benzer ders içerikleri öğrencilere aktarılmaktadır. Aktarılan programların batı Eczacılık Fakülteleri ile kıyaslanabilir olmasına rağmen, mezuniyetine çok az kalan bir son sınıf  eczacılık öğrencisi grubunun “Plasebo” tabirinin ne anlama geldiği sorusuna cevap veremedikleri gerçeğinden hareketle şu noktalara dikkat çekilebilir:

• Öğrenciler kendilerine aktarılan farklı ama birbirini tamamlayan disiplinler arasında bağlantı kuracak bir zorlama ile öğrenmeye teşvik edilmedikleri, yönlendirilmedikleri için yerleşik ve kullanılabilir bilgi edinme ihtiyacı duymamaktadırlar. Sonuç; herbir ders bağımsız ezberlenip unutuluyor.

• Herbir fakülteden mezun eczacıların minimum aynı düzeyde meslek bilgi ve becerisi kazandıkları bir "Devlet Bitirme Sınavı" ile ölçülecek olursa bir ortak düzey yakalandığı gibi bağımsız ezberleyip unutma sorunu da çözümlenebilir.

•  Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nde  uygulanan abartılmış vize katkı puanları ile bir dersin hiç bir sınavında 90 bile alamamış bir öğrencinin 100 başarı puanına ulaşabilmesi, gerçek 100 puanı hak edenlerin moralini bozduğu gibi, diğer öğrencilere kolay başarı yolu açmaktadır. Meslek derslerini, diğer derslerin ortalamasından yararlanarak başarmış sayılmak gibi durumlar ise zahiri başarılı öğrenciler yaratmaktadır.

• Eczacılık hizmetlerinin "eczane eczacılığı", "hastane eczacılığı" ve "endüstri eczacılığı" ndaki farklı bilgi ve uygulama gerektirmesi, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi farklı branşlara yönlendirilmiş eczacıları eğitebilmek üzere, en az beş yıllık bir program içinde branş eğitimini gündeme getirmiştir. Tek tip eğitim ile veya hiç bir ön koşulu olmayan,   branşlara göre zorunlu yönlendirilmeyen seçmeli derslerle  hedefe ulaşılamayacağı, uygulayan fakültelerimizde ne yazık ki biraz gecikme ile idrak edilmiştir.

• Lisans derslerinin, ilgili öğrencilere gereği gibi aktarılıp, sonra da verilen bilgilerin ölçme-değerlendirilmesinin sağlıklı yapılabilmesi, bu konuda bilimsel eğitim almış akademisyenlerle gerçekleştirilebilir.Yani akademisyenlerin en geç doktora öğrenimi sırasında pedagojik formasyon dersleri alarak bu konudaki eksikliklerini gidermesi beklenebilir.

• Sistemler değişik olabilir; ancak aynı hedefe yönleniyorlarsa o hedefe kısa zamanda başarı ile ulaşabilmek, hizmet üretme yarışı ile sağlanabilir.

Tüm meslektaşlarıma yetiştirdikleri ve geliştirdikleri ürünleri ile övüne bilecekleri sağlıklı mutlu günler diliyorum.

* Prof.Dr.Rahmiye Ertan'ın 10.Haziran.2000 tarihinde yapılan Geleneksel 6.Yıllık Toplantımızdaki konuşmasından derlenmiştir. 

                                                                                                                     Sayfa başı

 İçindekiler